Green Chromis

Green Chromis (Chromis viridis), damselfish ailesinin (Pomacentridae) tuzlu su akvaryumlarında en sık beslenen türlerinden biridir. Ticarette Blue-Green Chromis adıyla da satılır. Gövdesi yandan basık, rengi ışığa göre elma yeşilinden açık maviye dönen bir yanardönerliktedir. Allen ve Erdmann (2012) türün en fazla 10 cm (3.9 in) toplam boya ulaştığını belirtmişler; akvaryumda bireylerin çoğu 6-8 cm (2.4-3.1 in) arasında kalır.

Tür Kızıldeniz’den ve Doğu Afrika kıyılarından Line Adaları’na ve Tuamotu Takımadaları’na kadar uzanan geniş bir alanda yaşıyor. FishBase yayılışı kuzeyde Ryukyu Adaları, güneyde Büyük Set Resifi ve Yeni Kaledonya olarak listeliyor (Froese ve Pauly, 2026a); Fricke ve arkadaşları (2011) türü 1-20 m (3.3-66 ft) derinlikte belirtmişler. Lieske ve Myers (1994) yetişkin bireylerin korunaklı lagünlerde ve resif düzlüklerinde, dallı Acropora kolonilerinin üstünde büyük gruplar hâlinde süzüldüğünü, yavruların ise tek bir mercan başına bağlı yaşadığını belirtmişler.

Bu balığı satın alırken en sık karıştırılan tür Black-axil Chromis’tir (Chromis atripectoralis). Allen ve arkadaşları (2022) iki türün kolayca karıştırıldığını belirtmişler. FishBase’in bu türe verdiği ad ayırt edici işareti de söylüyor: göğüs yüzgecinin gövdeye bağlandığı yerde siyah bir leke vardır (Froese ve Pauly, 2026b). Chromis viridis‘te bu leke yoktur. Allen ve Steene (1988) Black-axil Chromis’in biraz daha iri olduğunu ve 12 cm (4.7 in) boya ulaştığını belirtmişler.

2026’da yayımlanan bir çalışma bu tabloya yeni bir tür ekledi. Rekha ve arkadaşları (2026), Green Chromis sanılan balıkların bir kısmının ayrı bir türe ait olduğunu genetik ve biçimsel ölçümlerle göstermişler ve bu türe Chromis veneta adını vermişler. Yeni tür daha uzun gövdeli, kuyruk sapı daha incedir; yüzgeçlerinin kenarı sarımsı ya da turuncumsu, kuyruğu da uçları uzun ve derin çatallıdır. Yazarlar iki türün aynı resiflerde birlikte yaşadığını, C. veneta‘nın da Madagaskar’dan Fiji’ye kadar yayıldığını belirtmişler. Akvaryumunuzdaki grubun bir kısmının bu tür olması bu yüzden mümkün.

Akvaryum Koşulları

Bu tür bir grup balığıdır ve akvaryumu buna göre seçmeniz gerekir. Tek bir birey 60 l (15.9 gallons) hacimde yaşayabilir, ama türün doğal davranışını görebileceğiniz 5-7 bireylik bir grup için en az 150 l (39.6 gallons) hacim ve yatayda uzun bir akvaryum öneririz. Grubun büyüklüğünü akvaryumunuzdaki diğer balıklarla birlikte hesaplamak için akvaryuma kaç balık sığar rehberimize göz atabilirsiniz.

Akvaryumda doğal yaşam alanını taklit eden bir barınak yapısı grubun davranışını belirler. Nadler ve arkadaşları (2014) Kızıldeniz’de yaptıkları çalışmada bu türün daha büyük Acropora kolonilerini tercih ettiğini, grup büyüklüğünün de mercanın hacmi ve dallar arasındaki açıklık arttıkça büyüdüğünü göstermişler. Dallı mercan, dallı kaya yapısı ya da araları açık kayalar grubun gece sığınacağı yeri sağlar ve gündüz balıklar onun üstünde açık suda yüzer.

Rekha ve arkadaşları (2024) üreme denemesindeki balıkları 27 °C (80.6 °F) sıcaklıkta ve litrede 35.4 g tuzlulukta, yani yaklaşık 1.026 özgül ağırlıkta beslemişler. Ev akvaryumu için 24-27 °C (75.2-80.6 °F), 1.023-1.026 özgül ağırlık, 8.1-8.4 pH ve 8-11 dKH alkalinite hedefleyebilirsiniz; tuzluluğu doğru ölçmek için refraktometre kullanımı rehberimize bakabilirsiniz. Bu bölümdeki hacim değerleri ve deneme dışındaki su değerleri bir araştırmadan değil, akvaristlerin yıllar içinde edindiği tecrübelerden geliyor.

Beslenme

Tür doğada su kolonunda yüzen küçük canlıları avlar. FishBase kaydı türün fitoplanktonla beslendiğini söylüyor (Froese ve Pauly, 2026a). Coughlin ve Strickler (1990) ise türün hızla kaçan kalanoid kopepodları 6-10 milisaniyede yakaladığını, bunun için çenesini öne fırlatarak suyu yardığını, daha yavaş avda ise ağzına su emerek beslendiğini göstermişler. Yani türün asıl yemi hayvansal plankton.

Akvaryumda bu yüzden küçük taneli, et ağırlıklı yemler uygundur: dondurulmuş mysis ve kopepod, zenginleştirilmiş artemia ve küçük granül yem. Tür yemi su kolonundan aldığı için yem dibe çökmeden yer. Grubu günde 2-3 kez, az miktarda beslemeniz grubun en çekingen bireyinin de yem almasını sağlar; tek seferde verilen bol yem en baskın bireylere gider. Bu besleme sıklığı bir araştırmadan değil, akvaristlerin yıllar içinde edindiği tecrübelerden geliyor.

Grubu kalabalık beslediğinizde yenmeyen yem suya organik yük olarak geri döner. Nitrat ve fosfatı düzenli ölçmek için test kitleri seçimi rehberimizi kullanabilirsiniz.

Davranış ve Uyumluluk

Green Chromis başka türlere karşı barışçıl bir balıktır, damselfish ailesinin bölgeci üyelerinden ayrılan en önemli özelliği de budur. Mercanlara dokunmaz, omurgasızlara zarar vermez ve resif uyumludur. Azure Damselfish gibi bölgeci damselfish türleriyle aynı akvaryumda beslediğinizde ise kovalanan taraf çoğu zaman Green Chromis olur.

Türün kendi türüne bağlılığı larva döneminde başlıyor. Lecchini ve arkadaşları (2005) yerleşmeye hazır larvaların denemelerin yüzde 75’inde kendi türünden bireylerin bulunduğu bölmeyi seçtiğini ölçmüşler. Larvalar bu bireyleri gözle 75 cm (2.5 ft), kokuyla 375 cm (12.3 ft) uzaklıktan algılayabiliyor. Bacchus ve arkadaşları (2024) ise 16 bireylik grupların 4 bireylik gruplardan daha sıkı bir arada durduğunu, ama tek tek balıkların kaçış sırasında daha yavaş döndüğünü göstermişler.

Akvaryumda grubun içinde zamanla bir sıralama oluşur. Akvaristler en baskın bireyin zayıf olanları kovaladığını ve grubun aylar içinde birer birer azalabildiğini belirtiyor. Bu riski azaltmak için 5 ya da daha fazla bireyi aynı gün eklemeniz ve hepsinin yaklaşık aynı boyda olmasını öneririz. Bu bölümdeki grup sayısı bir araştırmadan değil, akvaristlerin yıllar içinde edindiği tecrübelerden geliyor.

Lionfish, grouper ve moray eel gibi iri avcı balıklarla aynı akvaryumda beslenen bir grup kısa sürede av olur. Green Chromis’i bu türlerle aynı akvaryumda beslememenizi tavsiye ederiz.

Üreme Davranışı

Breder ve Rosen (1966) yumurtaların zemine yapıştığını, erkeğin de yumurtaları koruyup havalandırdığını belirtmişler. FishBase türün ilk üreme boyunu 5.8 cm (2.3 in) olarak veriyor (Froese ve Pauly, 2026a).

Akvaryumda yumurtlama bilimsel olarak belgelenmiş. Rekha ve arkadaşları (2024) 500 l (132 gallons) akvaryumlarda besledikleri balıkların dört ayda yumurtlamaya başladığını, ortalama 5.6 günde bir yumurtladığını ve her seferinde 3.562 ile 20.651 arasında yumurta bıraktığını ölçmüşler. Yumurtalar 52-60 saatte açılmış, larvalar 1.97 mm (0.08 in) boyunda çıkmış ve ağızları 38. saatte açılmış. Erkek yumurtlama öncesinde zemini hızla temizlemiş.

Bu sonuçları okurken bir ayrıntıyı bilmenizde fayda var. Denemedeki balıklar Hindistan’daki Agatti Adası lagününden toplanmış; Rekha ve arkadaşları (2026) iki türün aynı adada birlikte yaşadığını sonradan göstermiş. Yani denemedeki balıkların hangi türe ait olduğu bugün kesin değil. Larvaları yavru balık evresine kadar büyüten yayımlanmış bir çalışma bulamadık; bu yüzden tür akvaryumda üretilmiş sayılmaz.

Sağlık ve Hastalıklar

Tür dayanıklıdır, ama ticarette çok sayıda ve çoğu zaman uzun yoldan geldiği için yeni bireyler stresli ve zayıf olabilir. Tuzlu su balıklarında sık görülen white spot (Cryptocaryon irritans) gibi dış parazitler bu türde de görülür ve gövdede tuz tanesi büyüklüğünde beyaz noktalar olarak fark edilir. Grup bir kez enfekte olduğunda hastalık hızla bütün bireylere yayılır.

Yeni gelen grubu ana akvaryuma almadan önce en az 30 gün ayrı bir karantina akvaryumunda izlemenizde fayda var. Karantinada yem almayan, grubun dışında tek başına duran ya da solungaçlarını hızlı açıp kapayan bireyler hastalığın ilk işaretidir.

Grup içindeki baskı da bir sağlık sorunudur. Sürekli kovalanan birey yemden uzak kalır, rengi solar ve hastalığa açık hâle gelir. Bir bireyin yüzgeçlerinde yırtık görürseniz ya da sürekli akvaryumun üst köşesinde saklandığını fark ederseniz onu ayırmanız gerekir.

Ne bu türün ne de Chromis cinsindeki akraba türlerin ömrünü doğrudan ölçen bir çalışma var. Tür Bilgi Kutusu’ndaki 6-10 yıl ve karantina için verdiğimiz süre bir araştırmadan değil, akvaristlerin yıllar içinde edindiği tecrübelerden geliyor.

Koruma Durumu

Green Chromis IUCN Kırmızı Listesi’nde Asgari Endişe (LC) kategorisinde, yani yakın dönemde nesli tükenme riski düşük türler arasında. Allen ve arkadaşları (2022) türün yayılış alanının çoğunda yaygın olduğunu, ama popülasyon eğiliminin azaldığını belirtmişler. Değerlendirmeye göre tür canlı mercan resiflerine ve özellikle Acropora kolonilerine bağımlı; Hint Okyanusu’nda ve Güneydoğu Asya’da resiflerin gerilemesi türü de etkiliyor. Hindistan’daki Mannar Körfezi’nde 2002’de yaygın olan tür 2008’de nadir sayılmış.

Tür akvaryum ticaretinin en çok toplanan balıklarından biridir. Rhyne ve arkadaşları (2012) Mayıs 2004 ile Mayıs 2005 arasında ABD’ye giren deniz akvaryumu balıklarının yüzde 8.8’inin Green Chromis olduğunu, bunun da onu en çok ithal edilen tür yaptığını göstermişler. Tür aynı dönemde 29 ülkeden ihraç edilmiş. Allen ve arkadaşları (2022) Güneydoğu Asya’daki yoğun toplamanın yerel azalmalara yol açabileceğini belirtmişler.

Tür CITES eklerinde yer almıyor; uluslararası ticareti izin belgesine bağlı değil. Akvaristin yapabileceği tek pratik şey, satın aldığı grubun nasıl toplandığını sormaktır.

Green Chromis grubunuz kaç bireyle başladı, bir yıl sonra kaç bireyle devam ediyor? Aşağıdaki yorumlara yazın. Aynı türden bir grup kurmayı planlayan bir başkası, sizin akvaryumunuzda kaç bireyin kaldığını okuduğunda kendi grubunu kaç balıkla başlatacağına çok daha kolay karar verir.

Referanslar:

1. Allen, G.R. & Erdmann, M.V. (2012). Reef fishes of the East Indies, Volumes I-III. Tropical Reef Research. Perth.
2. Allen, G.R., Mutia, M.T.M., Muyot, F.B., Nañola, C.L. & Santos, M. (2022). Chromis viridis. The IUCN Red List of Threatened Species. 2022: e.T188582A1897274. Erişim: 3 Ekim 2026.
3. Allen, G.R. & Steene, R.C. (1988). Fishes of Christmas Island, Indian Ocean. Christmas Island Natural History Association. Christmas Island.
4. Bacchus, M.D., Domenici, P., Killen, S.S., McCormick, M.I. & Nadler, L.E. (2024). Kinematic performance declines as group size increases during escape responses in a schooling coral reef fish. Frontiers in Fish Science, 1, 1294259.
5. Breder, C.M. & Rosen, D.E. (1966). Modes of reproduction in fishes. Natural History Press. Garden City, New York.
6. CITES (t.y.). Checklist of CITES Species. CITES. Erişim: 3 Ekim 2026.
7. Coughlin, D.J. & Strickler, J.R. (1990). Zooplankton capture by a coral reef fish: an adaptive response to evasive prey. Environmental Biology of Fishes, 29(1), 35-42.
8. Fricke, R., Kulbicki, M. & Wantiez, L. (2011). Checklist of the fishes of New Caledonia, and their distribution in the Southwest Pacific Ocean (Pisces). Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde A, Neue Serie, 4, 341-463.
9. Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2026a). Chromis viridis, Blue green damselfish. FishBase. Erişim: 4 Ekim 2026.
10. Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2026b). Chromis atripectoralis, Black-axil chromis. FishBase. Erişim: 4 Ekim 2026.
11. Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2026c). FishBase. Chromis viridis (Cuvier, 1830). World Register of Marine Species. Erişim: 4 Ekim 2026.
12. Lecchini, D., Shima, J., Banaigs, B. & Galzin, R. (2005). Larval sensory abilities and mechanisms of habitat selection of a coral reef fish during settlement. Oecologia, 143(2), 326-334.
13. Lieske, E. & Myers, R. (1994). Collins Pocket Guide. Coral reef fishes. Indo-Pacific & Caribbean including the Red Sea. HarperCollins. London.
14. Nadler, L.E., McNeill, D.C., Alwany, M.A. & Bailey, D.M. (2014). Effect of habitat characteristics on the distribution and abundance of damselfish within a Red Sea reef. Environmental Biology of Fishes, 97(11), 1265-1277.
15. Rekha, M.U., Haslamathbi, T., Bharathi, S., Akash, S., Shilpa, P.N., Ajith Kumar, T.T. & Sarkar, U.K. (2024). Understanding the captive breeding, spawning behavior and early ontogeny of Chromis viridis (Cuvier, 1830): a systematic study. Aquaculture, 589, 740966.
16. Rekha, M.U., Jayakumar, T.K., Abhilash, C.P., Rasheeq, A., Saikrishnan, K.R., Vallarasu, R., Gladston, Y., Chakraborty, K. & Ajithkumar, T.T. (2026). Resolving cryptic diversity in the Chromis viridis species complex (Pomacentridae): a multilocus phylogenetic and morphometric reassessment of species boundaries. Frontiers in Marine Science, 13, 1922804.
17. Rhyne, A.L., Tlusty, M.F., Schofield, P.J., Kaufman, L., Morris, J.A. & Bruckner, A.W. (2012). Revealing the appetite of the marine aquarium fish trade: the volume and biodiversity of fish imported into the United States. PLoS ONE, 7(5), e35808.