Doğru Asaa Balıkları / AMAZONAS dergi incelemesine editörün masasından başlıyoruz. Alex Rose bu sayıya zamanla ilgili bir itirafla giriyor: AMAZONAS yılda altı salı baskıya giriyor ve o haftalar hep göründüğünden kısa çıkıyor. Bu sayıda işler daha da sıkışık olmuş, çünkü ekip daha önce hiç denemediği bir şeye kalkışmış: derginin kendi sayfalarındaki bir yazıdan ilham alan bir akvaryum tasarlamak. Yazılardan birinin yazarı, akvaryumda ürettiği balıkları bu düzeni doldurmak için vermiş; hikâye baskı gecesine kadar rötuşlanmış. Editörün mektubunda bir de çamurlu, mağaralı ikinci bir macera var; orada kamera suyun içini görmeyi başaramıyor.
Aquatic Notebook bu kez alışılmadık ölçüde düşündürücü. Marijke Puts, Neocaridina davidi (Cherry Shrimp) kolonilerini silip süpüren siyah leke lezyonlarının arkasındaki bakterilerden birini nihayet adlandıran bir çalışmayı aktarıyor; asıl endişe verici olan bakterinin kendisi değil, laboratuvarda nelere aldırmadığı. Yanında Alex Rose, Tayland’ın on üç yabani Betta türünün tamamını yeniden ele alan bir revizyonu özetliyor: 138 örnek ve dağ gibi ölçüm. Tek bir vücut oranı, ağızda kuluçka yapanları köpük yuvası yapanlardan diğer her şeyden daha net ayırmış; ortaya çıkan teşhis anahtarı da hobicilerin onlarca yıldır beklediği türden.
Doğru Asya Balıkları / AMAZONAS Dergisi Kapak Makaleleri
Macropodus: Klasik Bir Cinste Yeni Keşifler
Rudolf Suttner, 1869’dan beri akvaryumlarımızda olan bir cinsi ele alıyor. Macropodus opercularis (Paradisefish) Avrupa’ya ithal edilen ilk tropik balıklardan biriydi, ama cinsin durumu hâlâ oturmuş değil. Suttner cinsi, uzun süredir bilinen türlerin etrafında kurulmuş dört filogenetik komplekse ayırıyor ve tanımlanmamış formların nasıl arka arkaya ortaya çıktığını gösteriyor. Macropodus sp. ‘Da Nang’ Almanya’ya ancak Kasım 2025’te gelmiş, M. minnanensis ise 2024’te tanımlanmış. Klasik türün erkekleri yüzgeç uzantılarıyla birlikte yaklaşık 10 cm (4 inch), dişileri ise 6 cm (2.5 inch) civarında kalıyor.
Beni asıl durduran şey, neye bakacağınızı bildiğinizde ayrımın ne kadar basitleştiği. Suttner dört kompleksi; operkül lekesi, göz şeridi ve kuyruk yüzgecinin biçimi üzerinden kurulu derli toplu bir ölçüt setine indiriyor ve bu, akvaryumunuzun yanında açık bulundurmak isteyeceğiniz cinsten bir kutu. Üreme notları da bir o kadar pratik: her kompleks farklı bir köpük yuvası kuruyor ve farklar şaşırtıcı derecede tutarlı. Türlerin çoğu 18-26°C (65-79°F) aralığındaki normal oda sıcaklığına razı, hatta bazıları dışarıda bile beslenebiliyor. Hangi kompleksin en derin yuvayı kurduğunu ise Doğru Asya Balıkları / AMAZONAS Dergisi sayfalarında bulacaksınız.
Trigonostigma somphongsi: Bir Türü Kurtarmak
Mitchell Brennan, güçbela 2.5 cm (1 inch) büyüyen ve sırtında koca bir sulak alanın yükünü taşıyan bir balığın hikâyesini anlatıyor. Trigonostigma somphongsi (Somphong’s Rasbora) kritik tehlike altında; hatta gezegenin en tehdit altındaki yüz türü listesine bile girmiş. Onlarca yıl ticaretten kaybolmuş ve yitip gittiği sanılmış, ta ki 2006’da bir Boraras urophthalmoides sevkiyatının içinde üç birey çıkana kadar. Bu tesadüf bir üretim programının temeli olmuş; yıllar sonra yapılan bir arazi çalışması da türü Orta Tayland’da nihayet yeniden bulmuş.
Bende kalan asıl şey, hâlâ bilmediklerimiz oldu. Bu balıkların kurak mevsimi nerede geçirdiğini hiç kimse kayıt altına almış değil ve bu boşluk her ciddi koruma planının tam ortasında duruyor. Bakımı ise şaşırtıcı biçimde sade: oturmuş ve yoğun bitkilendirilmiş bir akvaryum, yumuşak ve hafif asidik su, yaprak dökümü ve 23-28°C (74-82°F). Üremesi daha da kolay, çünkü dişiler yumurtalarını geniş yaprakların altına yapıştırıyor. İki şey beni sayfada tuttu: kimsenin açıklayamadığı, inatla erkek ağırlıklı cinsiyet oranı ve onları güvenilir biçimde üreme moduna sokan basit bir değişiklik. Brennan ikisini de açıklıyor; bu cevaplar Doğu Asya Balıkları / AMAZONAS Dergisi sayısında sizi bekliyor.
Pseudomystus heokhuii: Sumatra’dan Bir Cüce Bumblebee Catfish
Anja Katzschmann, neredeyse hiç kimsenin beslemediği bir bagrid tanıtıyor. Pseudomystus heokhuii (Mottled Bumblebee Catfish) 2008’de Orta Sumatra’daki Batang Hari havzasından tanımlanmış ve balık bilimci Heok Hui Tan’ın adını taşıyor. O alışılmadık büyüklükteki kuyruk yüzgeciyle birlikte 9 cm (3.5 inch) altında kalıyor ve bazı noktalarda pH’ı yalnızca 3.5-4.5 ölçülen turba bataklığı siyah sularından geliyor. Palm yağı yatırımları tam da bu bataklıkları kurutuyor; IUCN türü bu yüzden tehlike altında olarak listeliyor.
Buradaki hem sinir bozucu hem heyecan verici nokta, boş sayfa: hobide herhangi bir Pseudomystus’un hedefli ve tekrarlanabilir üretimine dair hâlâ tek bir kayıt yok. Arazi verileri mevsimsel bir üremeye işaret ediyor ki bu da evde denenebilecek çok bariz bir kaldıraç anlamına geliyor. Beslemesi zor değil. Katzschmann 80-100 cm (32-40 inch) akvaryumlar, beş ve üzeri gruplar, 22-25°C (72-77°F) yumuşak ve hafif asidik su, bir de bu alacakaranlık balıklarının dışarı çıkacak kadar güvende hissedeceği kadar çok kütük mağarası öneriyor. Onları ortaya çıkaran yoldaşların hangileri olduğu ise yazının en pratik mücevheri.
Sulawesi’den İki Yeni Ricefish
Hans-Georg Evers 2007’den beri Sulawesi’ye dönüp duruyor ve bu yazı nedenini anlatıyor. Ada 35 Adrianichthyidae türüne ev sahipliği yapıyor; 27’si endemik ve çoğu tek bir göl ya da tek bir dereyle sınırlı. Oryzias kalimpaaensis (Lake Kalimpa’a Ricefish) 2022’de yaklaşık 1.660 m (5,450 ft) yükseklikteki küçük bir gölden tanımlandı; bu, bir ricefish için kayda geçmiş en yüksek rakım. Üstelik pelvik kuluçkacı: dişi, döllenmiş yumurta demetini yavrular çıkana kadar taşıyor. Aynı havzadan ikinci bir tür de 2025’te geldi.
Asıl sansasyon, iki türün aynı nehirde yan yana yaşıyor olması; bu, familya için daha önce hiç kaydedilmemiş bir durum, çünkü Sulawesi’de bir su kütlesi normalde tam olarak tek bir ricefish barındırır. Evers, üretim sürüsünü plastik atıkların ve kullanılmış bezlerin arasından toplamış; bu da bu habitatların hâli hakkında yeterince fikir veriyor. Erkekleri 7 cm’ye (2.75 inch) yaklaşıyor, dişiler yaklaşık üçte bir küçük kalıyor; gösteri sırasında neredeyse siyaha dönüyor ve yüzey avcısı gibi davranıyorlar. İki türün aynı akvaryumu paylaşıp paylaşamayacağı sorusunu ise havada bırakıyor.
Yeşil Ufuklar: Rasbora Biyotopu
Bu, Alex Rose’un editoryalinde bahsettiği akvaryum; Jen Williams bizi ilk telefon görüşmesinden son fotoğrafa kadar sürecin içinden geçiriyor. Hedef, Tayland’ın Mae Khlong havzasında bir pirinç tarlası drenaj kanalı hissi vermekti; yaklaşık 190 L (50 gal) hacmindeki, 91 x 46 x 46 cm (36 x 18 x 18 inch) ölçülerindeki bir Oase ScaperLine 90 içinde kuruldu. Karmakarışık ve dikenli karakteri için spider wood kullanmış, içine bilinçli olarak mağaralar ve yarıklar oymuş; Limnophila indica, Rotala wallichii ve Cryptocoryne retrospiralis dikmiş. Sakinler ise Brennan’ın yazısındaki rasboranın başını çektiği bir nano geçit töreni.
En çok dürüstlüğünü sevdim. Kimsenin Instagram’a koymadığı çirkin evreyi, iplik alglerin düzeni dağıttığı anı gösteriyor ve buna izin veren bütün hataları tek tek sayıyor: sıkışmış bir CO2 iğne vanası, gevşetilmiş su değişim programı ve çekim öncesi bol yemleme. Sonra tam o çaresizliğin ortasında iki Trichopsis pumila (Sparkling Gourami), onun hazırladığı saklanma köşelerinden birini sahiplenip çoğumuzun bu türün nerede yumurtladığına dair varsayımını çürüten bir davranış sergiliyor. Yazının sonundaki düzen künyesi tek başına not almaya değer.
Canlı Yemler: Kısa Bir Rehber
Ute Dederer, canlı yemin bir lüks değil, çalışan bir alet olduğunu savunuyor; özellikle zor türler, yavrular ve ciddi her üretim projesi için. Kabul oranı yüksek klasiklerden başlıyor, ardından Daphnia ve Moina gibi lif yüklü seçeneklere, omega-3 açısından zengin Cyclops’a ve tabii ki Artemia’ya geçiyor; Artemia’yı litrede 25-30 gram tuzla, 26-28°C (79-83°F) ve güçlü havalandırmayla üretiyor. Liste bundan epeyce uzun ve içindeki bazı canlılar çoğumuzun aklına hiç gelmemiş olanlardan.
En keyif aldığım kısım, bunun ne kadarının dışarıda olup bittiği: bir yağmur suyu varilinde ya da balkondaki bir leğende, içine kuru yaprak atılıp kendi işini görmeye bırakılarak. Dederer tuzaklar konusunda da net: popüler bir larva türü aslında avcı, yavruları ve hatta Artemia naupliuslarını yiyor; klasik bir solucanın kötü ünü yalnızca yarı yarıya hak edilmiş; bir kültür de gözünüzü ayırdığınız anda odalarınızı sivrisinekle doldurabiliyor. Hangi yemin hangi balığı üremeye hazırladığına dair notları, bu yazıyı dikkatle okumanın asıl sebebi.
Sularda Yolculuk: Río Negro, Bir Akvaryumcunun Cenneti
Ralf Britz 2011’de Brezilyalı meslektaşlarıyla Río Negro’ya gitmiş ve üç hafta boyunca koylarda, akıntılarda, kum setlerinde ve su basmış ormanı boşaltan gölgeli igarapé’lerde örnek toplamış. Havza 1.165 balık türü barındırıyor; ekibi on günlük arazi çalışmasında 80’den fazlasını bulmuş. Odağı minyatürlerdi, yani 20 mm standart boyun altında olgunlaşan türler. Yazı, neredeyse hiçbirimizin satışta göremeyeceği balıkların geçit töreni: saydam cüce hamsiler, larvaya benzeyen Priocharax karakinleri, yaprak dökümünden çıkan minik kedibalıkları ve uyurgezer kayabalıkları.
Beni yakalayan izlek kırılganlık oldu. Bu balıkların bazıları sudan çıkarıldıkları anda ölüyor; Britz onları canlı fotoğraflayabilmek için bir çözüm icat etmek zorunda kalmış ve o çözümün ne olduğunu burada yazmayacağım. İçeride gerçek bir keşif de var: gece serpme ağıyla çalışırken kafa lambasının ışığında mavi parlayan minik bir karakin; sonradan yalnızca yeni bir tür değil, yeni bir cins olduğu ortaya çıkmış. Bu minyatürlerin çoğu ticarete hiç girmedi ve Britz, bunu değiştirecek olanların akvaryumcular olabileceğini ikna edici biçimde savunuyor.
Su Bitkileri: Dinozorlar Çağından, Bolbitis Eğrelti Cinsi
Rudolf Suttner bu kez bitkilerle ve çok uzun bir bakış açısıyla dönüyor: eğreltiler Devoniyen’de evrimleşmiş, spor izleri de Bolbitis’i Geç Kretase’ye yerleştiriyor. Tanınan 62 türün yalnızca birkaçı bizi ilgilendiriyor. Suttner, Bolbitis heudelotii’yi (African Water Fern) Ocak 2025’te Kamerun’daki Lokoundjé Nehri’nde bizzat bulmuş; orada 27°C (80°F), yalnızca 18.8 µS/cm iletkenlik ve 4.55 pH ölçmüş. Bitki, güçlü ve çok dallı kökleriyle suyun aşındırdığı pürüzsüz kayalara tutunuyor ve o kıyı şeridini Anubias heterophylla ile Crinum natans’la paylaşıyor.
Asıl işe yarar sürpriz, cinsin Asya tarafı. Bolbitis heteroclita’nın yalnızca iki küçük formu uzun vadede su altında tutunabiliyor ve ikisinin de oturmuş bir yaygın adı olmadığı için Suttner her birine bir isim öneriyor. Yazıyı 100 x 50 x 40 cm (40 x 20 x 16 inch) ölçülerinde eksiksiz bir Batı Afrika akvaryumuyla, numaralandırılmış bir dikim şemasıyla ve üç türü bilinçli olarak alt, orta ve üst suya dağıtan bir sakin planıyla kapatıyor. Eğreltinin tuhaf iki evreli üremesini de ekleyin; elinizde gerçekten derin zaman üzerine bir bitki yazısı var.
Koruma: Pınarlar Mevsimi, Küçücük Sulardan Balıklar
Michael Edmondstone, SHOAL adına, bir yemek masasından küçük olabilen ama yine de bir türün tüm dünya popülasyonunu barındıran habitatları yazıyor. Cyprinodon diabolis (Devil’s Hole Pupfish) Nevada’da tek bir jeotermal kireçtaşı yarığında yaşıyor; Meksika’nın goodeid’leri izole pınar havzalarına sıkışmış; Avustralya’nın Büyük Artezyen Havzası ise Scaturiginichthys vermeilipinnis’i (Red-Finned Blue-Eye) Queensland’deki tek bir koruma alanında ayakta tutuyor. SHOAL’un 1000 Fishes Blueprint çalışması, pınar habitatlarına bağlı en az 176 öncelikli balık sayıyor.
Bunu okumanın sebebi, bir ağıt olmaması. Zoogeneticus tequila (Tequila Splitfin) yalnızca doğadan silindikten sonra akvaryumcular ve koruma amaçlı üretim programları onu hayatta tuttuğu için var; sonra da restore edilen bir nehre geri döndü. Skiffia francesae (Golden Skiffia) da bir Meksika üniversitesindeki yılların üretiminden sonra benzer bir yol izledi. Edmondstone, bunun hobicilerin üstlenebileceği bir rol olduğunu açıkça söylüyor ve okuru projelerin gerçekten yürüdüğü yere yönlendiriyor. Atlamayacağım kısım işte bu davet.
Departments: Etkinlikler, Mağazalar, Lexicon ve Species Snapshots
Events Calendar yaz sonundan 2027’ye uzanıyor ve Atlantik’in bu tarafından bile bakmaya değer; 9-11 Ekim’de Seattle’daki All-Aquarium Catfish Convention ile kasımdaki Ohio Cichlid Association Extravaganza öne çıkanlardan. LFS Locator ise dergideki en sevdiğim sayfalardan biri olmayı sürdürüyor: AMAZONAS bulunduran, özenle seçilmiş mağazaların listesi; bu kez Amerika ve Kanada’nın yanında Güney Kore de var. Basılı hobinin sandığımızdan daha uzağa gittiğini hatırlatan küçük bir ayrıntı.
AMAZONAS Lexicon, tam da bu sayının teknik sözlüğünü çözüyor; clupeomorphs, epilithic ve nomina dubia gibi terimler arama motoruna bırakılmak yerine sayfada açıklanıyor. Species Snapshots ise peşine düşmeye değer iki balık getiriyor: çoğumuzun zaten bir kod adıyla sahip olduğu, yeni tanımlanmış bir cory ve küçük bir Tapajós kolundan gelen, yazarına göre cinsin en güzel ahşap damarlı desenine sahip bir Rineloricaria. Underwater Eye sayıyı, ağız ağıza kenetlenmiş iki erkek Paradisefish ile kapatıyor.
AMAZONAS Magazine, tatlı su akvaryum sektörünün dünyadaki önde gelen basılı yayınlarından biri. Tüm içeriği okumak ve abone olmak isterseniz, Aboneliğinizi Buradan başlatabilirsiniz. Tatlı su akvaryumculuğu üzerine diğer dergi incelemelerimize Yayınlar & Literatür kategorimizden göz atabilir, bir önceki sayının incelemesi olan Lots To Love: Big Beauties / AMAZONAS Magazine 2026 Review yazısına buradan ulaşabilirsiniz! Bir sonraki sayıyı sabırsızlıkla bekliyoruz!
Sohbete Katılın! Fishes of East Asia / AMAZONAS dergi incelemesi hakkında bir sorunuz ya da paylaşmak istediğiniz bir ipucunuz mu var? İster yeni başlayın ister profesyonel olun, deneyiminize değer veriyoruz; topluluğumuzun büyümesine katkı sağlamak için aşağıya bir yorum bırakın! Bütün yorumları okuyoruz ve size yardımcı olmaktan memnuniyet duyarız. Birlikte daha iyi bir resif kuralım!
Kapak Fotoğrafı Kaynağı: Reef Network
Referanslar:
- AMAZONAS Dergisi: Doğu Asya Balıkları / Erişim: 08.30.2026