Citron Goby

Citron Goby (Gobiodon citrinus), hayatını dallı Acropora mercanlarının arasında geçiren küçük bir goby türüdür. Türü Rüppell 1838’de Kızıldeniz balıkları üzerine yazdığı çalışmada Gobius citrinus adıyla tanımlamış. WoRMS bugün kabul edilen adı Gobiodon citrinus, aileyi de Gobiidae olarak listeliyor; Bleeker’in 1875’te verdiği Gobiodon hypselopterus adını ise aynı türün eş anlamlısı olarak listeliyor (Froese ve Pauly, 2026b). IUCN türü Poison Goby adıyla kaydediyor. Satışta karşınıza çoğunlukla clown goby adıyla çıkar.

Allen ve Erdmann (2012) türün rengini sarıdan sarımsı yeşile, hatta siyaha kadar değişebilen bir renk olarak belirtmişler. Ayırt edici işaretleri gözün içinden geçen bir çift mavi çizgi, başın arkasından geçen ikinci bir çift, sırt yüzgecinin dibi boyunca uzanan mavi bir şerit ve göğüs yüzgecinin üst ucundaki küçük koyu bir benektir. Lieske ve Myers (1994) en büyük toplam boyu, yani burun ucundan kuyruk yüzgecinin ucuna kadar ölçülen boyu, 6.6 cm (2.6 in) olarak belirtmişler.

Aynı cinsten Okinawa Goby (Gobiodon okinawae) de sarıdır, ama Allen ve Erdmann (2012) onu baştan sona düz sarı ve mavi çizgisiz bir balık olarak tarif ediyor; Randall ve arkadaşları (1990) bu türün en fazla 3.5 cm (1.4 in) boya ulaştığını belirtmişler. İki türü ayırmanın en kısa yolu bu yüzden yüzdeki mavi çizgilere bakmaktır: çizgi varsa karşınızdaki balık Citron Goby’dir.

FishBase türü Kızıldeniz’den güneyde Mozambik’teki Delagoa Körfezi’ne, doğuda Samoa’ya, kuzeyde güney Japonya’ya ve güneyde Büyük Set Resifi’ne kadar listeliyor (Froese ve Pauly, 2026a). Larson (2019) türün 1-25 m (3.3-82 ft) derinlikte, masa biçimli Acropora kolonilerinin dalları arasındaki boşluklarda yaşadığını belirtmiş. Tür Bilgi Kutusu’nda köken alanında bu yüzden Kızıldeniz, Hint Okyanusu, Batı Pasifik ve Orta Pasifik birlikte işaretli.

Kızıldeniz’deki bireyler Pasifik’tekilerden genetik olarak belirgin biçimde ayrılıyor. Duchene ve arkadaşları (2013) Kızıldeniz popülasyonunun Pasifik’teki karşılığından, aynı soy grubundaki kardeş türlerin birbirinden ayrıldığından daha fazla ayrıldığını göstermişler. Aynı çalışmada Citron Goby, kökeni geç Miyosen’e, yani yaklaşık 10 milyon yıl önce başlayan jeolojik döneme kadar gidebilen en yaşlı üç Gobiodon türünden biri olarak çıkmış.

Akvaryum Koşulları

Tek birey ya da bir çift için en az 60 l (15.9 gallons) hacim ayırmanızı öneririz. Balığın boyu küçük, ama doğada yaşadığı yer bütün bir mercan kolonisidir ve akvaryumda da oturacağı dallı bir mercana ya da kaya yapısına ihtiyaç duyar. Bu türde hacmi belirleyen şey bu yüzden balığın kendisi değil, yerleşeceği alanın büyüklüğüdür.

Hedefleyebileceğiniz değerler 24-27 °C (75.2-80.6 °F) sıcaklık, 1.023-1.025 özgül ağırlık tuzluluk, 8.1-8.4 pH ve 8-11 dKH alkalinitedir. dKH, suyun pH düşüşüne karşı tampon gücünü gösteren alkalinitenin akvaryumculukta kullanılan birimidir. OBIS türün kayıtlarını yüzey suyu sıcaklığı 20-30 °C (68-86 °F) arasındaki noktalarda listeliyor (OBIS, 2026), yani balık hedef aralığın birkaç derece altına ve üstüne de dayanabilir.

Doğada türün hayatı tek bir Acropora kolonisinin içinde geçer. Froehlich ve arkadaşları (2021) türün Lizard Island’da en çok Acropora intermedia kolonilerini tercih ettiğini belirtmişler. Akvaryumunuzda balığa böyle dallı bir koloni sunmak istiyorsanız Acropora bakımının ışık ve su kalitesi isteklerini de karşılamanız gerekir; ışık tarafını mercanlar için akvaryum aydınlatması rehberimizde ele aldık. Koloni yoksa balık kayalardaki dar bir yarığa ya da çıkıntıya yerleşir.

Bu bölümdeki hacim ve su değerleri ile kolonisiz akvaryumdaki yerleşme gözlemi bir araştırmadan değil, akvaristlerin yıllar içinde edindiği tecrübelerden geliyor.

Beslenme

Doğadaki besini iki kaynakta farklı anlatılıyor. Bacchet ve arkadaşları (2006) türün küçük omurgasızlar ve hayvansal planktonla beslendiğini belirtmişler. Larson (2019) ise IUCN değerlendirmesinde ana besinin konak mercanın dokusu olduğunu belirtmiş. Cins düzeyinde Brooker ve arkadaşları (2010) üç Gobiodon türünün mide içeriğinde mercanın yakıcı hücrelerine rastlamışlar ve mercan yemenin cinste yaygın olabileceğini belirtmişler; midelerin büyük kısmını yine alg, omurgasız ve tanımlanamayan yumuşak madde doldurmuş.

Akvaryumda hazır yemi kabul eder. Verebileceğiniz yemler:

• Küçük boy dondurulmuş mysis ve artemia
• Canlı ya da dondurulmuş kopepod
• İnce taneli granül yem

Günde iki ya da üç kez, birkaç dakikada bitireceği kadar küçük porsiyonlar vermeniz yeterli. Balık oturduğu daldan uzaklaşmayı pek sevmez; akıntı yemi önünden hızla geçiriyorsa yemi bir pipetle durduğu noktaya yaklaştırmanız işinizi kolaylaştırır. Besleme sıklığı, yem listesi ve pipet önerisi bir araştırmadan değil, akvaristlerin yıllar içinde edindiği tecrübelerden geliyor.

Davranış ve Uyumluluk

Citron Goby’nin mizacı barışçıldır. Doğada çoğu zaman bir mercanı birkaç bireyle paylaşır: Hing ve arkadaşları (2018) Lizard Island’da 37 bireyi 9 mercanda saymışlar, yani mercan başına ortalama dört birey, ve türü grup kuran Gobiodon türleri arasında sınıflandırmışlar. Akvaryumda böyle bir grubu barındıracak büyüklükte koloni nadiren bulunduğu için tek birey ya da tek bir çift beslemeniz en güvenli seçim olur.

Çift kurmak istiyorsanız iki genç bireyle başlamanız işinizi kolaylaştırır, çünkü bu cinste eşey değişebiliyor. Akraba tür Broad-barred Goby (Gobiodon histrio) üzerinde çalışan Munday ve arkadaşları (1998) olgunlaşmamış bütün bireylerin dişi olduğunu, dişilerin erkeğe dönüştüğünü ve iki erkek aynı mercana konduğunda birinin yeniden dişiye dönebildiğini göstermişler. Bulgu Citron Goby’ye değil akraba türe ait; yine de iki genç bireyin zamanla çift olabilmesinin dayanağı bu.

Aynı koloniyi iki farklı Gobiodon türüyle paylaştırmamanızı tavsiye ederiz. Munday ve arkadaşları (2001) Lizard Island’da bazı Gobiodon türlerinin tercih ettikleri mercan için birbiriyle rekabet ettiğini, akvaryum denemelerinde ise iri olan ya da koloniye önce yerleşen balığın üstün geldiğini göstermişler.

Bu balığı korunaklı kılan şey derisindeki zehirli mukustur. Randall ve Goren (1993) türün zehirli mukus salgıladığını belirtmişler. Schubert ve arkadaşları (2003) altı Gobiodon türünün deri salgısını test etmişler, hepsinin zehirli olduğunu ve avcı balıkların salgı sürülmüş yemi geri çevirdiğini göstermişler.

Mukus balığın yaşadığı mercanı da korur. Akraba türlerle yapılan bir akvaryum deneyinde Dirnwoeber ve Herler (2013), Broad-barred Goby’nin yaşadığı Acropora kolonilerinde mercan yiyen Exquisite Butterflyfish’in (Chaetodon austriacus) ısırık sayısının, boş kolonilere göre %62-98 düştüğünü ölçmüşler.

Clownfish, cardinalfish, firefish ve Neon Goby gibi küçük, barışçıl balıklarla sorunsuz yaşar. Resif uyumu ise Dikkatle olarak işaretli: balık zamanının çoğunu dallı sert mercanların üzerinde oturarak geçirir ve doğada konak mercanın dokusunu da yer, bu yüzden oturduğu dalda doku kaybı görebilirsiniz. Uyumlu balık listesi ve dalda doku kaybı gözlemi akvaristlerin yıllar içinde edindiği tecrübelerden geliyor.

Üreme Davranışı

Larson (2019) IUCN değerlendirmesinde türü yumurtalarını suya bırakan ve yumurtlamak için çift kuran bir tür olarak anıyor. Chambel ve arkadaşları (2014) ise akvaryumda farklı bir tablo görmüşler: sekiz yetişkin bireyden çiftler oluşturmuşlar, her çifti ayrı bir akvaryuma alarak kurlaşmayı ve yumurtlamayı izlemişler ve yumurtaların zemine yapıştığını, ebeveynlerin de onları koruduğunu belirtmişler. Çiftler 5-9 günde bir yumurtlamış.

Aynı çalışmada oval yumurtaları ortalama 1.05 mm (0.041 in) uzunlukta ve 0.44 mm (0.017 in) genişlikte ölçmüşler. Yumurtalar döllenmeden sonraki beşinci gecede açılmış ve larvalar ortalama 2.25 mm (0.089 in) boyla çıkmış. Çalışma bir bilimsel toplantıda sunulmuş bir özet ve larvaların ne kadarının yaşadığını yazmıyor.

Larson (2019) türün akvaryumda yetiştirildiğini de belirtiyor; Tür Bilgi Kutusu’ndaki Evet değeri bu kayda dayanır. Larvaları yumurtadan yavruya kadar büyütmeyi adım adım anlatan yayımlanmış bir çalışma ise yok.

Sağlık ve Hastalıklar

Ömür için elimizdeki tek ölçü akvaristlerin gözlemi: iyi bakılan bireylerin çoğu akvaryumda 3-5 yıl yaşıyor, ne doğada ne akvaryumda ömrü ölçen bir çalışma var. Bu süre ve aşağıdaki taşıma önerisi bir araştırmadan değil, akvaristlerin yıllar içinde edindiği tecrübelerden geliyor.

Zehirli mukus bu balığı dış parazitlerden korumaz. Munday ve arkadaşları (2003) zehirli Gobiodon türlerinin, zehirsiz bir goby türüyle aynı hızda gnathiid izopod, yani balığın kanıyla beslenen küçük kabuklu parazit, aldığını göstermişler; parazitler bu türlerde çoğunlukla zehir bezlerinin seyrek olduğu yüzgeçlere tutunmuş. White spot (Cryptocaryon irritans) ve velvet (Amyloodinium ocellatum) gibi dış parazitler bu yüzden bu türde de görülebilir.

Yeni gelen bir bireyi ana akvaryuma almadan önce en az 30 gün ayrı bir karantina akvaryumunda izlemenizde fayda var; karantinada dalın yerini bir PVC boru parçası tutar. Karantinada bakır bazlı ilaç kullanılabilir, ama bakır mercanlı ana akvaryuma asla girmemelidir. Bu sürede en erken uyarı işareti beslenmedir: balık üç gün içinde sunduğunuz yemlerin hiçbirini almıyorsa ana akvaryuma geçişi erteleyin.

Türün İngilizce adındaki “poison” deri mukusundan geliyor; balığın sokarak zehir veren bir dikeni olduğuna dair bir kayıt yok ve Tür Bilgi Kutusu’nda Zehirli alanı bu yüzden Hayır. Mukus başka balıklar için ise zehirlidir (Schubert ve arkadaşları, 2003). Stresli balığı başka balıklarla aynı torbada ya da kapta taşımamanızı tavsiye ederiz.

Koruma Durumu

IUCN Kırmızı Liste’de Citron Goby Asgari Endişe (LC) kategorisinde, yani yakın bir tehlike altında görülmüyor. Değerlendirme Larson’a (2019) ait; değerlendirme tarihi 28 Haziran 2018, yayın yılı 2019, kapsamı küresel. Kayıtta popülasyon eğilimi bilinmiyor olarak geçiyor. Larson kategoriyi düşük tutan sebep olarak türün geniş yayılışını ve birden çok Acropora türünü konak olarak kullanmasını gösteriyor.

Tehdit balığın kendisinden çok yaşadığı mercana yönelik. Larson (2019) konak mercanların aşırı sıcaklığın getirdiği ağarma ve hastalık, sertleşen fırtınalar ve okyanus asitlenmesi yüzünden dünya genelinde azaldığını, akvaryum ticareti için toplamanın ise şimdilik büyük bir tehdit olmadığını belirtiyor. Froehlich ve arkadaşları (2021) Lizard Island’da türün iki kasırgadan sonra kayıtlardan düştüğünü, sonra yeniden göründüğünü, 2016 ve 2017’deki sıcak deniz dalgalarının yol açtığı ağarmadan sonra ise bölgede hiç kaydedilmediğini göstermişler.

CITES Tür Listesi’nde Gobiodon cinsi hiç geçmiyor, yani tür uluslararası ticarette CITES belgesine bağlı değil (CITES, 2026). Ticarette satılan bireyler doğadan toplanıyor (Larson, 2019). Akvaristin yapabileceği en pratik şey, aldığı balığı uzun yaşatmaktır: satıcıdan balığın yem aldığını görmek istemeniz ve karantinayı atlamamanız, aynı akvaryum için ikinci bir bireyin doğadan toplanmasını gereksiz kılar.

Citron Goby beslediniz mi, akvaryumunuzda bir mercan kolonisine mi yoksa kayaya mı yerleşti? Aşağıdaki yorumlara bırakın. Aynı türü besleyen bir başkası, sizin akvaryumunuzda ne olduğunu okuduğunda kendi balığının nereye yerleşeceğini çok daha net görür.

Referanslar:

1. Allen, G.R. & Erdmann, M.V. (2012). Reef fishes of the East Indies. Tropical Reef Research, Perth. Volumes I-III.
2. Bacchet, P., Zysman, T. & Lefèvre, Y. (2006). Guide des poissons de Tahiti et ses îles. Éditions Au Vent des Îles, Tahiti. 608 p.
3. Brooker, R.M., Munday, P.L. & Ainsworth, T.D. (2010). Diets of coral-dwelling fishes of the genus Gobiodon with evidence of corallivory. Journal of Fish Biology, 76(10): 2578-2583.
4. Chambel, J., Severiano, V. & Pedrosa, R. (2014). Reproductive behaviour and embryonic development of the Citrinis Clown Goby (Gobiodon citrinus) and Blue Sapphire Damselfish (Chrysiptera springeri). Frontiers in Marine Science, Conference Abstract, IMMR, International Meeting on Marine Research 2014.
5. CITES (2026). Checklist of CITES Species. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. Erişim: 10 Ekim 2026.
6. Dirnwoeber, M. & Herler, J. (2013). Toxic coral gobies reduce the feeding rate of a corallivorous butterflyfish on Acropora corals. Coral Reefs, 32: 91-100.
7. Duchene, D., Klanten, S.O., Munday, P.L., Herler, J. & van Herwerden, L. (2013). Phylogenetic evidence for recent diversification of obligate coral-dwelling gobies compared with their host corals. Molecular Phylogenetics and Evolution, 69(1): 123-132.
8. Froehlich, C.Y.M., Klanten, O.S., Hing, M.L., Dowton, M. & Wong, M.Y.L. (2021). Uneven declines between corals and cryptobenthic fish symbionts from multiple disturbances. Scientific Reports, 11: 16420.
9. Froese, R. & Pauly, D. (2026a). Gobiodon citrinus (Rüppell, 1838). FishBase. Erişim: 10 moderate 2026.
10. Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2026b). Gobiodon citrinus (Rüppell, 1838). FishBase, via World Register of Marine Species, AphiaID 219479. Erişim: 10 moderate 2026.
11. Hing, M.L., Klanten, O.S., Dowton, M., Brown, K.R. & Wong, M.Y.L. (2018). Repeated cyclone events reveal potential causes of sociality in coral-dwelling Gobiodon fishes. PLoS ONE, 13(9): e0202407.
12. Larson, H. (2019). Gobiodon citrinus. The IUCN Red List of Threatened Species. 2019: e.T193106A2196006. Erişim: 10 moderate 2026.
13. Lieske, E. & Myers, R. (1994). Collins Pocket Guide. Coral reef fishes. Indo-Pacific & Caribbean including the Red Sea. HarperCollins Publishers. 400 p.
14. Munday, P.L., Caley, M.J. & Jones, G.P. (1998). Bi-directional sex change in a coral-dwelling goby. Behavioral Ecology and Sociobiology, 43: 371-377.
15. Munday, P.L., Jones, G.P. & Caley, M.J. (2001). Interspecific competition and coexistence in a guild of coral-dwelling fishes. Ecology, 82(8): 2177-2189.
16. Munday, P.L., Schubert, M., Baggio, J.A., Jones, G.P., Caley, M.J. & Grutter, A.S. (2003). Skin toxins and external parasitism of coral-dwelling gobies. Journal of Fish Biology, 62(4): 976-981.
17. OBIS (2026). Gobiodon citrinus. Ocean Biodiversity Information System. Erişim: 10 moderate 2026.
18. Randall, J.E., Allen, G.R. & Steene, R.C. (1990). Fishes of the Great Barrier Reef and Coral Sea. University of Hawaii Press, Honolulu. 506 p.
19. Randall, J.E. & Goren, M. (1993). A review of the gobioid fishes of the Maldives. Ichthyological Bulletin of the J.L.B. Smith Institute of Ichthyology, 58: 1-37.
20. Schubert, M., Munday, P.L., Caley, M.J., Jones, G.P. & Llewellyn, L.E. (2003). The toxicity of skin secretions from coral-dwelling gobies and their potential role as a predator deterrent. Environmental Biology of Fishes, 67(4): 359-367.