Mushroom Coral (Discosoma sp.)

Mushroom Coral akvaryum ticaretinde çoğu zaman Actinodiscus sp. etiketiyle satılır, oysa bu ad bugün geçerli değil. WoRMS, de Blainville’in 1830’da açtığı Actinodiscus adını Rüppell ve Leuckart’ın 1828 tarihli Discosoma adının eş anlamlısı olarak kaydediyor; kabul edilen cins Discosoma, aile ise Discosomidae (WoRMS, 2026a; 2026b). Etiketteki ad değişse de elinizdeki canlı aynı: Corallimorpharia takımına ait, iskelet salgılamayan bir korallimorf. Görünüşü mercanı andırır, kalsiyum karbonat iskeleti ise hiç yoktur.

Gövde tek bir diskten ve onu kayaya bağlayan kısa bir saptan oluşur. Disk düzdür ve uzun tentakül taşımaz. Yüzey rengi cinste çok değişkendir: metalik maviden yeşile, kırmızıya ve koyu kahverengiye kadar gider, ağız bölgesi de çoğu zaman diskin geri kalanından daha açık kalır. Dokusu bol mukusludur, bu yüzden elinize aldığınızda kaygan durur (Sprung, 2002). Mushroom Coral tek bir polip olarak da kalmaz; kaya üzerinde yan yana çoğalarak yayılan bir halı kurar.

Disk çapını ölçmüş bir çalışma bulamadık. Elimizdeki tek sayı Goemans’ın (t.y.) bildirdiği 2.5-7.5 cm (1-3 in) aralığı, o da bir akvaryum sitesindeki yazıdan geliyor, bir araştırmadan değil. Tür Bilgi Kutusu’na bu yüzden 7.5 cm (3 in) yazdık. Ölçü tek bir diskin çapını kapsar, koloninin kapladığı alanı değil; akvaryumda çoğu Mushroom Coral bireyi 3-5 cm (1.2-2 in) civarında kalır.

Renk formları tür düzeyinde bir ayrıma karşılık gelmiyor. Carlgren 1900’de Discosoma unguja’yı tanımlarken biri mavi biri koyu renkli iki varyete ayırmış, ancak WoRMS bugün ikisini de ayrı takson saymıyor ve ikisini de doğrudan Discosoma unguja’nın eş anlamlısı olarak kaydediyor (WoRMS, 2026c). Ticarette Blue Mushroom Coral, Green Mushroom Coral ve Red Mushroom Coral adlarıyla satılan parçalar aynı cinsin renk formlarıdır ve bakımları birbirinden ayrılmaz. Sayfayı bu yüzden cins düzeyinde yazdık, bilimsel adı da Discosoma sp. olarak verdik.

Cinsin yayılışı geniş ve kayıtlar bunu açıkça gösteriyor. GBIF’te Discosoma için toplanan 1.090 kaydın büyük bölümü Orta Pasifik’ten geliyor; Batı Pasifik, Hint Okyanusu ve Kızıldeniz kayıtları da var (GBIF, 2026). Cinsin Karayip’te yaşayan üyeleri de bulunuyor, ancak ticarete giren parçalar Hint Okyanusu ve Pasifik kaynaklıdır ve Tür Bilgi Kutusu’ndaki köken alanı bu dört bölgeyi işaretler.

Akvaryum Koşulları

En az 40 l (10.6 gallons) ayırmanız yeterli olacaktır. Mushroom Coral bakımında hacim aslında sınırlayıcı etken değil; bu canlı 20 l (5.3 gallons) hacimli bir nano sistemde de yaşar. Sayıyı yukarı çeken şey kararlılıktır. Küçük hacimde sıcaklık ve tuzluluk çok daha hızlı kayar, üstelik koloni yayıldıkça ona ayıracağınız kaya alanı da büyür. Verdiğimiz bu sayı yayımlanmış bir çalışmaya değil, akvaristlerin deneyimle oturttuğu uygulamaya dayanır.

Hedefleyebileceğiniz değerler 23-27 °C (73.4-80.6 °F) sıcaklık, 1.023-1.025 özgül ağırlık (34-35 ppt) tuzluluk, 8.1-8.4 pH ve 8-11 dKH alkalinitedir. Bu canlı dar bir aralık değil, kararlı bir aralık ister; günden güne yalpalayan bir alkalinite, bir tık yüksek ama sabit duran bir değerden çok daha fazla zarar verir.

Işık bu canlıda en sık yapılan hatanın kaynağıdır ve hata iki yönlü işler. Kuguru ve arkadaşları (2008) kuzey Kızıldeniz’de, Eilat açıklarında iki korallimorf türünü resif düzlüğü (0.5 m), sığ yamaç (3 m) ve derin yamaç (18 m) boyunca karşılaştırmış; Discosoma unguja’nın yüksek ışığa Rhodactis rhodostoma’dan belirgin biçimde daha duyarlı olduğunu, dokusundaki simbiyoz alglerin tipini değiştiren tek tür olduğunu da ölçmüşler.

Ters yönü de var. Sprung (2002) Discosoma bireylerinin düşük ışıkta bile geliştiğini, ancak metalik mavi formların rengini koruyabilmek için daha güçlü ışık istediğini bildirmiş. Mushroom Coral bakımında hedef bu yüzden orta düzey ışıktır: fazlası simbiyoz alg dengesini bozar, azı rengi söndürür ve elinizdeki parça ne kadar parlak renkliyse bu ikinci risk o kadar büyür. Aydınlatmanızı SPS mercanlarınıza, yani küçük polipli sert mercanlarınıza göre kurduysanız koloniyi gölgeli alt bölgeye alabilirsiniz, ama tümüyle karanlık bir köşeye değil.

Akıntı tarafında kaynaklar ayrışıyor ve ikisini de bilmenizde fayda var. Sprung (2002) bu canlıların güçlü akışa dayandığını, ancak en geniş açılmanın düşük akıntıda olduğunu bildirmiş. Goemans (t.y.) ise diskin sapından ayrılıp sürüklenmesini güçlü akıntıya değil, aşırı sıkışıklığa ve çok şiddetli ışığa bağlamış. Uygulamada ikisi aynı yere çıkar: dalga motorunuzu doğrudan koloniye çevirmeyin, akıntı üzerinden dolaylı geçsin.

Besin yükü konusu bu canlının en ilginç tarafı. Kuguru ve arkadaşları (2004) Tanzanya’daki üç resifte Rhodactis rhodostoma ile dallı bir Acropora türünü karşılaştırmış; korallimorf yoğunluğunun besin yükü en yüksek alanda en yüksek olduğunu, transplant deneyinde de korallimorfun mercana üstün geldiğini göstermişler. Bulgu akraba cinse ait, yine de yön gösterir: Mushroom Coral, SPS koloninizin zorlandığı bir suda rahatça büyür.

Beslenme

Enerjinin büyük kısmı dokusundaki zooxanthellalardan, yani simbiyoz yaşayan tek hücreli alglerden gelir. Mushroom Coral bunun üzerine iki şey daha ekler: sudaki çözünmüş organik maddeyi doğrudan emer ve mukusuna yapışan partikülleri ağzına taşır. Sprung (2002) düşük akıntıda pul yem ve solucan gibi iri parçaları bile sarıp yuttuğunu bildirmiş, yani yakıcı hücreleri gerçek bir av yakalama işi de görüyor.

Haftada bir ya da iki kez hedefli besleme yapabilirsiniz:

• İnce taneli mercan yemi ve toz karışımlar
• Küçük boy dondurulmuş mysis ve artemia
• Canlı ya da dondurulmuş kopepod

Beslemeden önce akıntıyı birkaç dakikalığına kısmanız işinizi kolaylaştırır; akıntı açıkken yem diskin üzerinde durmaz. Yem boyu da belirleyicidir, ağız açıklığı küçüktür ve iri parça diskin üzerinde bekleyip sonra düşer. Mushroom Coral beslemesinde asıl risk açlık değil, aşırı beslemedir: kullanılmayan yem siyanobakteri ve alg patlamasına dönüşür, o da ışığı kesip koloniyi geriletir.

Davranış ve Uyumluluk

Mushroom Coral mizacı yarı saldırgandır ve bu, komşularıyla arasındaki mesafeyle ilgilidir. Langmead ve Chadwick-Furman (1999) akraba cinsten Rhodactis rhodostoma üzerinde çalışmış; kenar tentaküllerinin temas halinde şiştiğini, daha kalın bir dış doku ve daha yüksek oranda yakıcı hücre taşıdığını, zoanthidleri, süngerleri ve küçük polipli dallı sert mercanları yaralayıp üzerlerini kapladığını göstermişler.

Bu baskıya direnen komşular da belgelenmiş. Aynı çalışmada Faviidae ve Mussidae ailelerinden iri polipli masif sert mercanlar mesafelerini korumuş ve korallimorfun 1-3 cm (0.4-1.2 in) yakınına gelmesine izin vermemiş; kimyasal savunma üreten yumuşak mercanlar da zarar görmemiş. Yazarlar Rhodactis rhodostoma’yı orta sıra bir rakip saymış, yani her komşusunu ezen bir tür değil.

Akvaryumdaki karşılığı seçici davranmaktır. Bulgular akraba cinse ait olduğu için garanti değil, yön gösterir: Neon Pineapple Tree Coral gibi kimyasal savunma üreten bir yumuşak mercan, Mushroom Coral halısının yanında küçük polipli dallı bir sert mercandan daha iyi durur. Komşuyu seçerken bu sıralamayı gözetmeniz işinizi görecektir.

Aynı yeteneğin resif ölçeğinde ne yapabildiği de belgelenmiş. Work ve arkadaşları (2008) Palmyra Atolü’nde 1991’de karaya oturan bir gemiyle ilişkili bir dönüşüm bildirmiş: korallimorf Rhodactis howesii metrekarede 288 (±47) bireye ulaşmış ve batıktan 1.100 m (3.609 ft) uzağa kadar yayılmış. Yazarlar sebep olarak batıktan sızan demiri önermiş, çünkü demir simbiyoz alglerin büyümesini hızlandıran bir eser elementtir.

Hikayenin devamı akvaristleri daha çok ilgilendiriyor. Work ve arkadaşları (2018) aynı atolde kaplamanın 2007’de 1 km² (0.4 sq mi), 2011’de 3.3 km² (1.3 sq mi) olduğunu ölçmüş; gemi 2013’te kaldırıldıktan sonra merkez alandaki istila belirgin biçimde gerilemiş. Besin kaynağı kesildiğinde korallimorf de geriliyor. Akvaryumunuzdaki karşılığı şudur: yayılmayı besleyen şey çoğu zaman kayanın kendisi değil, sudur.

Akvaryumda alacağınız asıl karar koloniyi nereye koyacağınızdır: koloniyi ana kaya yapısına değil kendi kayasına yerleştirin. Ayrı duran bir parça üzerinde büyüyen bir Mushroom Coral halısını istediğiniz gün kaldırıp taşıyabilirsiniz; ana kayaya yayılmış olanı ise ancak sökerek durdurursunuz. Sert mercanlarınızla arasında en az 10 cm (3.9 in) boşluk bırakmanız da işinizi görecektir.

Balık tarafında liste kısa. Mushroom Coral kalın mukusu sayesinde çoğu resif balığının ilgisini çekmez; buna karşılık iri angelfish, çoğu butterflyfish ve bazı filefish türleri diski yolar. Bu üç grubu aynı akvaryuma almamanız daha doğru olur. Güvenli akvaryum arkadaşları alışıldık küçük resif topluluğudur: clownfish, damselfish, goby, blenny ve cardinalfish. Karides, yengeç ve deniz salyangozuyla da sorun çıkmaz.

Üreme Davranışı

Discosoma üremesi akvaryumda eşeysiz yolla ve kendiliğinden yürür. Goemans (t.y.) ve Sprung (2002) üç yol sayıyor: sapın tabanından kopan doku parçalarının yeni polip vermesi, diskin ikiye bölünmesi ve sapta tomurcuk açması. Bölünmenin yönünde iki kaynak ayrışıyor; Goemans ağızdan başlayan boyuna bir bölünme, Sprung ise enine bölünme bildirmiş. Mushroom Coral bu yolları birlikte kullanır, bu yüzden tek diskle başlayan bir kaya bir yıl içinde onlarca disk taşıyabilir.

Kendiniz çoğaltmak isterseniz yöntem aynı biyolojiden çıkar. Diski keskin bir bıçakla dilim dilim kesip her parçayı ayrı bir kaya parçasına file altında sabitlemeniz yeterli; parçalar birkaç hafta içinde kendi ağzını ve kenarını tamamlar. Kesme işini ana akvaryumun dışında yapmanızda fayda var, çünkü kesilen doku bol miktarda mukus ve hücre içeriği salar.

Eşeyli üreme tarafında dürüst olmakta fayda var. Discosoma için akvaryumda belgelenmiş bir eşeyli üretim kaydı bulamadık; cinsin doğadaki eşeyli üreme örüntüsü de iyi bilinmiyor. Belgelenmiş kayıt yok demek, üretilemez demek değil. Tür Bilgi Kutusu’ndaki Evet değeri ticarette yaygın olarak satılan yetiştirilmiş fraglara dayanır, eşeyli üremeye değil.

Sağlık ve Hastalıklar

Mushroom Coral’a özgü, adı konmuş bir hastalık yok. Karşılaşacağınız sorunların neredeyse tamamı çevreseldir ve iki başlıkta toplanır: diskin sürekli büzülü kalması, ve sapından ayrılıp akvaryumda sürüklenmesi. Kuguru ve arkadaşları (2008) yüksek ışığın bu grupta simbiyoz alg tipini değiştirecek kadar baskı ürettiğini ölçmüş, dolayısıyla renk açılması ile büzülme birlikte görülüyorsa önce ışık şiddetini kademeli olarak düşürün.

Ters tabloyu da kaçırmayın. Disk açık duruyor ama rengi soluyor ve griye kayıyorsa sorun fazla ışık değil, az ışıktır; Sprung (2002) bunu özellikle metalik mavi formlarda bildirmiş. İki tabloyu ayıran işaret diskin duruşudur: büzülmüş ve solgun bir disk fazla ışığa, açık ama rengi sönmüş bir disk az ışığa işaret eder.

Yeni gelen bir parçayı akvaryumunuza alırken acele etmemenizde fayda var. Nakliye sırasında mukus tabakası kısmen sıyrılır ve koloni ilk günlerde açılmayabilir. Sıcaklık ve tuzluluğu 45-60 dakikalık bir damlatmayla eşitlemeniz, sonra parçayı en gölgeli noktaya koyup birkaç hafta içinde yukarı taşımanız yeterli olacaktır. Kayanın üzerinde gelen yassı solucanlar da sık görülür; akvaristlerin bunun için yıllardır kullandığı yöntem akvaryum dışında kısa bir tatlı su banyosudur.

Güvenlik tarafında iki kavramı ayırmak gerekiyor. Korallimorfların yakıcı hücreleri sokarak çalışır ve asıl hedefi komşu mercandır; insan derisindeki etkisi zayıftır. Yenildiğinde ortaya çıkan zehir ise ayrı bir konudur: Martin (1960) akraba cinsten Rhodactis howesii’de çiğ tüketildiğinde felç yapan bir zehir bildirmiş. Discosoma için böyle bir kayıt bulamadık, yine de kesme ve taşıma işlerinde eldiven kullanmanızı öneririz.

Ömür konusunda ölçülebilir bir sayı yok. Mushroom Coral klonal bir canlıdır: tek tek polipler yaşlanıp ölse bile koloni bölünerek kendini yeniler, dolayısıyla balıklardaki gibi bir ömür beklentisi işlemez. Yayımlanmış veri bulamadığımız için Tür Bilgi Kutusu’na 20+ yıl yazdık; pratikte bakımı sürdüğü sürece koloninin bitiş tarihi yoktur.

Koruma Durumu

IUCN Kırmızı Liste’de Discosoma için yayımlanmış bir değerlendirme yok, yani kategori Not Evaluated (NE), yani değerlendirilmemiş. 22 Eylül 2026’da iucnredlist.org üzerinde yapılan aramada hem Discosoma hem de Corallimorpharia için hiçbir sonuç çıkmadı; boşluk bu cinse özgü değil, korallimorfların tamamı bugüne kadar hiç değerlendirilmemiş. Bunu veri yetersizliği anlamındaki Data Deficient (DD) kategorisiyle karıştırmayın: DD değerlendirilmiş ama karar verilememiş türler içindir, NE ise hiç değerlendirilmemiş türler.

Ticaret tarafı daha net. CITES Tür Listesi’nde sert mercanların bağlı olduğu Scleractinia takımı bütün olarak Ek II’de görünüyor; Corallimorpharia ve Discosoma ise listede hiç geçmiyor (CITES, 2026). Sert mercanlarda istenen CITES belgesi bu yüzden korallimorflarda istenmez. Ülkelerin kendi ithalat kuralları bundan ayrı işler

Akvaristin yapabileceği tek pratik şey tedarik tarafındadır. Mushroom Coral yetiştirmesi en kolay mercanlardan biri ve ticarette yetiştirilmiş frag bolca bulunuyor, yani doğadan toplanmış birey almak için bir sebebiniz yok. Yerel bir akvaristten ya da mercan çiftliğinden alınmış bir frag hem daha ucuza gelir hem de akvaryumunuza yabancı bir otostopçu canlı taşıma riskini düşürür.

Mushroom Coral beslediniz mi, hangi renk formunu aldınız ve koloniniz kaya üzerinde ne kadar hızlı yayıldı? Aşağıdaki yorumlara bırakın. Aynı türü besleyen bir başkası, sizin akvaryumunuzda ne olduğunu okuduğunda kendi kayasında neyle karşılaşacağını çok daha net görür.

Referanslar:

1. CITES (2026). Checklist of CITES Species. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. Erişim: 22 Eylül 2026.
2. GBIF (2026). Discosoma Rüppell & Leuckart, 1828. Global Biodiversity Information Facility. Erişim: 22 Eylül 2026.
3. Goemans, B. (n.d.). Mushroom Corals: The Corallimorpharians. Saltcorner Aquarium Library. Not peer reviewed. Erişim: 22 Eylül 2026.
4. IUCN (2026). Search results for Discosoma and Corallimorpharia. The IUCN Red List of Threatened Species. Erişim: 22 Eylül 2026.
5. Kuguru, B. L., Mgaya, Y. D., Öhman, M. C. & Wagner, G. M. (2004). The reef environment and competitive success in the Corallimorpharia. Marine Biology, 145: 875-884.
6. Kuguru, B., Chadwick, N. E., Achituv, Y., Zandbank, K. & Tchernov, D. (2008). Mechanisms of habitat segregation between corallimorpharians: photosynthetic parameters and Symbiodinium types. Marine Ecology Progress Series, 369: 115-129.
7. Langmead, O. & Chadwick-Furman, N. E. (1999). Marginal tentacles of the corallimorpharian Rhodactis rhodostoma. 1. Role in competition for space. Marine Biology, 134: 479-489.
8. Martin, E. J. (1960). Observations on the toxic sea anemone, Rhodactis howesii (Coelenterata). Pacific Science, 14(4): 403-407.
9. Sprung, J. (2002). Aquarium Invertebrates: Mushrooms, Elephants Ears, and False Corals: A Review of the Corallimorpharia. Reefs.com. Not peer reviewed. Erişim: 22 Eylül 2026.
10. Work, T. M., Aeby, G. S. & Maragos, J. E. (2008). Phase shift from a coral to a corallimorph-dominated reef associated with a shipwreck on Palmyra Atoll. PLOS ONE, 3(8): e2989.
11. Work, T. M., Aeby, G. S., Neal, B. P., Price, N. N., Conklin, E. & Pollock, A. (2018). Managing an invasive corallimorph at Palmyra Atoll National Wildlife Refuge, Line Islands, Central Pacific. Biological Invasions, 20(8): 2197-2208.
12. WoRMS (2026a). Discosoma Rüppell & Leuckart, 1828. World Register of Marine Species, AphiaID 267394. Erişim: 22 Eylül 2026.
13. WoRMS (2026b). Actinodiscus de Blainville, 1830. World Register of Marine Species, AphiaID 205088. Erişim: 22 Eylül 2026.
14. WoRMS (2026c). Discosoma unguja Carlgren, 1900. World Register of Marine Species, AphiaID 592862. Erişim: 22 Eylül 2026.